ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 81
تاريخ رشيدى ( فارسي )
نمىتواند برگردد و مدعى پادشاهى خود بر هند باشد . حوادث روزگار موجب شد كه وى نتواند زودتر از ژانويه 1555 ، يا تقريبا چهار سال پس از مرگ مؤلف ما مراجعت نمايد . وى گام به گام نواحى عمده افغانستان را تصرف كرد ، قندز و بدخشان را دوباره به دست آورد و كامران ميرزا را به همراه ديگر دشمنان خانگى از سر راه خود برداشت . با اين حال ميرزا حيدر پادشاهى ظاهرىاى را كه از سوى نازكشاه به وى اعطاء شده بود در 1545 در حالى به همايون منتقل ساخت كه وى به كمك شاه تهماسب فقط قندهار و كابل را از برادر شورشى خود گرفته و هنوز در آن سوى مرزهاى هند به سر مىبرد . وى كس به كابل فرستاده حامى خود را از اين حوادث آگاه ساخت و او را به كشمير دعوت كرد . نامههاى او پر از اظهارات صادقانه و علاقمندى بود و دعوتنامهاش حكايت از آن داشت كه پادشاه مىتواند از سرزمينى كه وى آن را مسخر ساخته به عنوان دژى تسخيرناپذير استفاده نموده سربازان خود را براى فتح هندوستان به آنجا بريزد - كار متهورانهاى كه وى اصرار داشت بدون تأخير به آن مبادرت نمايد . « 1 » از اين گذشته ، به گفته خود ابو الفضل ، وى در اين ايام ، خطبه و سكه به نام همايون نموده ؛ و شواهد نامعتبرى حاكى است كه اين سكهها را مىتوان ، در ميان نمونه پولهاى كشمير كه امروزه به ما رسيده است پيدا كرد ، در موزه بريتانيا يك سكه نقرهء كشميرى به نام همايون و به تاريخ 952 يا « 2 » 953 هجرى ( 1546 يا 1545 ) موجود است . آقاى راجرز نيز از دو سكهيى كه در 953 در كشمير به نام همايون مضروب شده ، و از سكه ديگرى كه تاريخ 950 به بعد را دارد اما رقم سومى ناخواناست ، سخن مىگويد . اما در ميان دايرهء اين سكه آخرى حرف حا ديده مىشود كه به اعتقاد آقاى راجرز شايد بيانگر حرف اول اسم حيدر بوده باشد . در هر صورت ، تاريخها نه تنها براى دوره حكومت ميرزا حيدر مفيد است ، بلكه شاهد خوبى بر اين مدعاست كه وى در كشمير در اوج قدرت ، همايون را پادشاه خود
--> ( 1 ) . ارسكين ، 2 ، صص 367 - 366 ؛ در مأخذ اكبرنامه . ( 2 ) . احتمالا به تاريخ نخست ، يا شايد دومى ؛ زيرا در مورد رقم سوم ترديد وجود دارد . ر . ك : به سرلين پول ، . tac . aidnI fo etats . mahum fo snioc ( كاتالوگ سكههاى دول اسلامى هند ) ، ص 48 .